Solidarność Wielkopolska - Historia referendów w Polsce
Historia referendów w Polsce
Poniedziałek 9 stycznia 2012

Referendum ogólnokrajowe to procedura głosowania powszechnego, w ramach którego obywatele wyrażają swoją wolę co do sposobu rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Referendum przeprowadzane jest w najważniejszych dla Polaków sprawach na terytorium kraju.

W Polsce odbyło się 5 głosowań referendalnych.

Rok 1946

W 1946 r. odbyło się słynne referendum 3xTAK, w którym obywatele odpowiadali, czy są za zniesieniem Senatu, utrwaleniem reformy rolnej i nacjonalizacją przemysłu ciężkiego oraz zatwierdzeniem nowej granicy zachodniej. Według oficjalnych wyników w głosowaniu wzięło udział 90,1% uprawnionych i zdecydowana większość udzieliła odpowiedzi na „tak”. Mimo że wyniki te zostały sfałszowane, referendum  uznano za ważne. 

 

Rok 1987

Kolejne referendum zostało przeprowadzone 29 listopada 1987 r. Pierwotnie miało dotyczyć konkretnych zmian ustrojowych, w tym zwłaszcza powołania urzędu prezydenta (chodziło o umocnienie pozycji gen. Wojciecha Jaruzelskiego). Zamiast tego zadano społeczeństwu pytania: „Czy jesteś za pełną realizacją przedstawionego Sejmowi programu radykalnego uzdrowienia gospodarki, zmierzającego do wyraźnego poprawienia warunków życia, wiedząc, że wymaga to przejścia przez trudny dwu- trzyletni okres szybkich zmian?” oraz „Czy opowiadasz się za polskim modelem głębokiej demokratyzacji życia politycznego, której celem jest umocnienie samorządności, rozszerzenie praw obywateli i zwiększenie ich uczestnictwa w rządzeniu krajem?”.

Według oficjalnych danych w referendum wzięło udział 67,3% uprawnionych i była to najniższa frekwencja w historii PRL. Na pierwsze pytanie „tak” odpowiedziało 66,04% głosujących, na drugie - 69,03%. Ustawa o referendum wprowadzała wymóg uzyskania ponad 50%, ale nie spośród głosujących, tylko ze wszystkich osób uprawnionych do głosowania. Powyższe wyniki należało zatem odnieść do ogółu uprawnionych i po takim przeliczeniu okazało się, że na pierwsze pytanie „tak” odpowiedziało 44,28% uprawnionych, a na drugie - 46,29%. Oznaczało to, że referendum nie było wiążące.

 

Rok 1995

29 listopada 1995 r. Prezydent RP Lech Wałęsa zarządził referendum o powszechnym uwłaszczeniu obywateli. Na pytanie: „Czy jesteś za przeprowadzeniem powszechnego uwłaszczenia obywateli?” odpowiedziało  32,40% uprawnionych do głosowania. Odpowiedzi pozytywne stanowiły większość (94,54%) oddanych głosów; odpowiedzi negatywne - 3,78%. Z powodu frekwencji poniżej 50% referendum nie było ważne.

 

Rok 1997

Kolejne referendum odbyło się 25 maja 1997 r. Pytanie brzmiało: „Czy jesteś za przyjęciem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonej przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r.?”. Do urn udało się 42,86% uprawnionych. 52,70% głosujących opowiedziała się za przyjęciem nowej ustawy zasadniczej.

Zgodnie z ustawą Konstytucja zatwierdzona przez ZN miała być przyjęta w referendum niezależnie od frekwencji. Natomiast Ustawa o referendum z 29 czerwca 1995 r. mówiła, iż referendum w sprawie istotnej dla państwa (inna kategoria referendum niż referendum konstytucyjne) jest wiążące, gdy bierze w nim udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania. W związku z nadrzędnością ustaw konstytucyjnych nad zwykłymi ustawami Konstytucja została więc przyjęta.

 

Rok 2003

Referendum w sprawie wstąpienia Polski do Unii Europejskiej trwało dwa dni - 7 i 8 czerwca 2003 r. Polacy odpowiadali na następujące pytanie: „Czy wyraża Pan/Pani zgodę na przystąpienie Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej?”. Do urn poszło 58,85% uprawnionych do głosowania, 77,45% z nich odpowiedziało „tak” na postawione pytanie. Sąd Najwyższy uznał referendum za ważne.

re