Solidarność Wielkopolska - Kochać nas nie muszą, ale szanować tak
Kochać nas nie muszą, ale szanować tak
Poniedziałek 14 maja 2018

Społeczna Inspekcja Pracy jest bardzo specyficzną instytucją. Daje wielkie możliwości związkom zawodowym i pracownikom, ale również wiąże się z dużą odpowiedzialnością. Jej podstawą jest ustawa z 24 czerwca 1983 roku o społecznej inspekcji pracy. Jednak w systemie prawa SIP funkcjonowała już zdecydowanie wcześniej, gdyż pierwszym aktem, który przewidywał jej istnienie, była ustawa o Społecznej Inspekcji Pracy z 1950 r.

Wsparcie dla związków

Wpływ związków zawodowych na SIP jest wielopłaszczyznowy. Po pierwsze decydują one o strukturze inspekcji u danego pracodawcy. W ich gestii jest decyzja o powołaniu oddziałowych i grupowych społecznych inspektorów pracy, a także ich liczbie. Społecznym inspektorem pracy może być pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego, nie jest kierownikiem zakładu pracy lub nie zajmuje stanowiska kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu. Osoba nie należąca do związku może zostać inspektorem wyłącznie wówczas, gdy zakładowe organizacje związkowe tak postanowią.

Wybory społecznych inspektorów pracy przeprowadzają zakładowe organizacje związkowe na podstawie uchwalonych przez siebie regulaminów.
Co do samych wyborów, to ustawodawca wskazuje, że wyboru społecznych inspektorów pracy dokonują pracownicy zakładu pracy na 4-letnią kadencję. Funkcja SIP podlega specjalnej ochronie, także przez rok od zakończenia kadencji.

- To, jak skutecznych sip-owców ma dany zakład pracy, zależy wyłącznie od związków zawodowych, które  asygnują kandydatów na te stanowiska – mówi Tomasz Nejman, koordynator SIP w Grupie Enea. – Ważne żeby były to osoby, które mają odwagę działać na rzecz pracowników i nie bać się korzystać z uprawnień, jakie daje im ustawa. Z tego powodu funkcja SIP podlega szczególnej ochronie. W firmie, w której inspektor występując w interesie pracowników boi się lub nie chce się narazić pracodawcy, raczej nic się nie zdziała.

Zakres działania SIP

Funkcja społecznego inspektora pracy daje wielkie możliwości pracownikowi, ale również wielką odpowiedzialność za innych pracowników w zakładzie pracy: bezpieczeństwo pracy, higiena pracy oraz prawna ochrona pracy.
W Grupie Enea na ok. 10 tys. zatrudnionych jest 96 stanowisk społecznych inspektorów pracy. Tomasz Nejman uważa, że przy rzetelnej pracy SIP, liczba ta jest wystarczająca.

- Warunek jest taki, że muszą to być osoby, które mają wolę i chęć działania – dodaje koordynator. – W momencie wyboru nie muszą mieć zawodowej wiedzy z zakresu BHP i prawa pracy. Wszystkiego się można nauczyć. 

Uprawnienia inspektorów

Inspektor pracy ma prawo wstępu w każdym czasie do pomieszczeń i urządzeń zakładu pracy dla wykonania swych zadań oraz ma prawo żądania informacji oraz okazywania dokumentów niezbędnych dla wykonywania funkcji kontrolnych tj. kontroli stanu budynków, maszyn, urządzeń technicznych i sanitarnych.

Po wykryciu nieprawidłowości SIP poprzez wydanie zaleceń i uwag ma prawo występowania o natychmiastowe usuniecie bezpośrednich zagrożeń dla zdrowia i życia pracowników. Nie zastosowanie się do zaleceń SIP może skutkować karami pieniężnymi nałożonymi przez PIP na zarządzających zakładem. Ustawa stanowi że, kto działając w imieniu zakładu pracy narusza przepisy ustawy o SIP, a w szczególności uniemożliwia działalność SIP lub nie wykonuje zalecenia SIP podlega karze grzywny do 2500 zł.

- Niestety zdarzają się pracodawcy, którzy wykorzystują sytuację, kiedy widzą, że SIP-owiec nie ma dość determinacji w działaniu i lekceważą jego zalecenia. Wykorzystują jego słabość – przyznaje Tomasz Nejman. – SIP nie ma być przyjacielem zarządu, ma dbać o interes i warunki pracy pracowników. Pracodawcy nie muszą nas kochać, ale muszą nas szanować i odpowiednio reagować na nieprawidłowości wskazane przez inspektorów.
Funkcja SIP jest funkcją społeczną i w zasadzie pracownik powinien wykonywać prace społecznego inspektora poza godzinami pracy. Jednakże w razie konieczności wykonania swoich czynności w godzinach pracy lub uczestnictwa w naradach i szkoleniach SIP zachowuje prawo do wynagrodzenia, a w razie znacznego obciążenia zadaniami kierownik zakładu pracy na wniosek zakładowych organizacji związkowych może ustalić miesięczne wynagrodzenie zryczałtowane do wysokości nie przekraczającej wynagrodzenia za 30 godzin pracy pracownika pełniącego role SIP, a maksymalnie do 60 godzin pracy w szczególnych uzasadnionych przypadkach.

Anna Dolska