Solidarność Wielkopolska - Nadgodziny w pracy
Nadgodziny w pracy
Poniedziałek 8 sierpnia 2011

Jedną z najważniejszych kwestii interesujących pracowników jest czas pracy, w szczególności praca w nadgodzinach. Pracownicy wielokrotnie zgłaszają pytania i problemy związane z pracą w godzinach nadliczbowych. Warto więc przypomnieć, że sprawę nadgodzin reguluje tylko i wyłącznie Kodeks pracy. Zgodnie z art. 151 § 1 Kodeksu pracy praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii lub szczególnych potrzeb pracodawcy.

Bardzo często pojawia się pytanie dotyczące limitu nadgodzin. W ciągu roku kalendarzowego limit nadgodzin to 150 godzin (151 § 3 Kodeksu pracy), ale dotyczy to tylko nadgodzin przepracowanych w związku ze szczególnymi potrzebami pracodawcy. W zakresie pracy w nadgodzinach w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii limit nie obowiązuje. Nadmieniam także, że limit 150 godzin można zmienić poprzez odpowiedni zapis w układzie zbiorowym pracy w regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy. Ustalenie innej liczby godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym niż 150 godzin może polegać na zwiększeniu limitu (maksymalnie 416 godzin w roku kalendarzowym) bądź też na obniżeniu limitu (np. do 120 godzin w roku kalendarzowym). Tak więc w zakładzie pracy można spotkać różne regulacje w zakresie limitu godzin nadliczbowych.

Zaznaczyć należy także, że praca w godzinach nadliczbowych związana jest z poleceniem służbowym pracodawcy. Polecenie służbowe najczęściej ma charakter ustny, chociaż może też mieć charakter pisemny. Zarówno jedna, jak i druga forma jest prawidłowa. Nie jest pracą w godzinach nadliczbowych praca wykonywana przez pracownika na zasadzie dobrowolności, czyli pracownik pozostaje dłużej w pracy, uzyskując wcześniej zgodę przełożonego. Częstym natomiast problemem dla pracowników jest fakt, iż polecenie służbowe pracy w nadgodzinach pojawia się nagle, tuż przed ukończeniem pracy w danym dniu. Niestety jest to zjawisko jak najbardziej zgodne z prawem. Przede wszystkim zauważyć należy, iż pracodawcy nie wolno planować nadgodzin. Oznacza to w praktyce, że pracownik często spotykać się będzie z sytuacją, w której polecenie pracy w godzinach nadliczbowych otrzyma tuż przed ukończeniem swojej dniówki. Czy w takim przypadku pracownik ma prawo odmówić pracy w nadgodzinach? Niestety tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zasadą jest, iż pracownik jest zobowiązany do wykonywania poleceń służbowych pracodawcy, jeżeli tylko są zgodne z prawem. Takim poleceniem jest polecenie pracy w nadgodzinach nadliczbowych. Jednak od tej zasady są wyjątki. Pracownik ma prawo odmówić pracy w godzinach nadliczbowych jeżeli polecenie jej wykonywania jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub umową o pracę. W szczególności, pracownik może wykazywać brak szczególnych potrzeb pracodawcy lub własny ważny interes (np. wykonywanie innych zajęć zarobkowych po normalnych godzinach pracy lub konieczność odbioru dziecka z przedszkola lub szkoły), którego ochrona może mieć pierwszeństwo przed interesem pracodawcy. Również szczególne okoliczności, zdarzenie losowe (np. wypadek najbliższego członka rodziny) są podstawą odmowy pracy w godzinach nadliczbowych.

Olaf Wiśniewski